Woordenlijst

De platte, uitwaaierende top van een onweersbui, waar de updraft de tropopauze raakt en niet verder kan stijgen.

Plat als een aambeeld van de smid: daar slaat de bui tegen het plafond van het weer.

Lijn op een Skew-T die laat zien hoe een stijgende luchtbel afkoelt: droog zo'n 10 °C per km, verzadigd (nat) langzamer.

Eerst oranje (droog), na de wolkenbasis groen (nat).

Op velocity: harder dan de radar kan meten, dus de kleur springt om van felgroen naar felrood. Lijkt op een couplet, maar is het niet.

Het filmwiel dat achteruit lijkt te draaien.

Een buienlijn die op de radar naar voren buigt, als een boog. Achter de boog duwt droge lucht het midden vooruit: daar de hardste windstoten.

Boog = boos: waar hij buigt, waait het het hardst.

Convective Available Potential Energy: de energie voor een opstijgende luchtbel, in J/kg. De brandstof van een bui.

CAPE is de motor, schering het stuur.

Radarproduct dat zegt hoe gelijk de deeltjes zijn: regen bijna 1, hagel en smeltende sneeuw lager, puin, vogels en insecten laag.

Fanfare in uniform (regen) tegenover carnavalsoptocht (puin).

Convective Inhibition: de energie die een luchtbel eerst moet overwinnen voordat hij vanzelf stijgt. Hoe groter, hoe sterker de deksel.

Blauw onderin = deksel: eerst moet iets duwen.

De bel koude lucht die de valwinden van een buiencomplex aan de grond vormen. Hij schuift als een klein koufront vooruit en tilt nieuwe lucht op.

Waar lucht van verschillende kanten samenstroomt. Die lucht kan nergens anders heen dan omhoog: een trigger voor buien.

Waar lucht botst, moet hij omhoog.

Door de draaiing van de aarde buigt bewegende lucht op het noordelijk halfrond naar rechts af. Op de evenaar is het effect nul.

Een klein groen-rood paartje naast elkaar op velocity, dwars op de radarstraal: een draaiing.

Groen links, rood rechts (vanaf de radar) = cyclonaal.

De temperatuur waartoe je lucht moet afkoelen voordat de waterdamp erin condenseert. Hoe hoger, hoe meer vocht.

Lijnen die elkaar raken = wolk.

Hoeveel radarstraling er terugkomt van neerslag. Rond 20 dBZ lichte regen, boven 50 zware buien, boven 60 vaak hagel.

Puin dat een tornado omhoog gooit, op de radar te zien als een CC-gat (en vaak een ronde klont in Z) precies op het couplet.

Drie op een rij: haak, couplet, CC-gat.

Een langlevend buiencomplex dat over honderden kilometers een brede strook windschade maakt, meestal met bow echoes.

Equilibrium Level: de hoogte waar de luchtbel niet meer warmer is dan zijn omgeving. Ongeveer de top van de bui (het aambeeld).

Elevated Mixed Layer: een laag hete, droge lucht op 1 tot 4 km, vaak uit Spanje of de Sahara. Werkt als deksel, met erboven een steile lapse rate.

Een weermodel dat niet één keer maar tientallen keren rekent, elke keer met een net iets ander begin. Zo zie je hoe zeker de verwachting is.

Smal = zeker, waaier = onzeker.

European Storm Forecast Experiment: vrijwillige meteorologen die verwachtingen voor zwaar onweer in Europa maken. Level 1, 2 en 3 zijn kansen op zwaar onweer binnen 40 km.

Een kans is een stapel dagen: 15 % = op vijftien van de honderd dagen zoals vandaag.

European Severe Weather Database van ESSL: de Europese database met meldingen van tornado's, grote hagel, windschade en zware regen.

De grens tussen twee luchtsoorten. Bij een koufront schuift koude lucht onder de warme, bij een warmtefront glijdt warme lucht over koude heen.

Windsprong = front.

Een haakvormig aanhangsel aan de achterkant van een supercel op de radar: neerslag die rond de mesocycloon krult.

Hoeveel draaiing er in de wind zit die een bui kan opnemen, in m²/s². Boven zo'n 150 wordt een draaiende updraft waarschijnlijker.

Een diagram van de wind op verschillende hoogtes, als punten verbonden door een lijn. Een gebogen lijn betekent draaiing.

Een laag waarin het met de hoogte warmer wordt in plaats van kouder. Daar stijgt lucht niet doorheen.

Rode lijn naar rechts = inversie.

Lijn van gelijke luchtdruk. Dicht bij elkaar = harde wind; een knik = trog of front.

De officiële waarschuwing van het KNMI of het KMI. De kleur hangt af van de kans op gevaarlijk weer én van de gevolgen.

Geel = kijk, oranje = regel, rood = doe.

Hoeveel lading een bliksem weghaalt, maal de hoogte waarvan, in C·km. Gewone bliksem: tientallen; sprite-bliksem: honderden tot duizenden.

Hoe snel het kouder wordt met de hoogte, in °C per km. Steil (7 of meer tussen 700 en 500 hPa) = krachtige updrafts en grote hagel.

Rode lijn schuin naar links = steil.

Lifted Condensation Level: de hoogte waar een opstijgende luchtbel verzadigd raakt en een wolk vormt.

Level of Free Convection: vanaf deze hoogte is de luchtbel warmer dan zijn omgeving en stijgt hij vanzelf.

Weinig CAPE maar veel schering, vooral bij felle koufronten in herfst en winter. Kan korte tornado's geven die vaak worden onderschat.

Een harde wind op zo'n 1 km hoogte, vaak 's nachts, die warme en vochtige lucht aanvoert.

Bolle buikjes onder het aambeeld. Ze zien er eng uit, maar zijn ongevaarlijk: zakkende lucht onder de wolk.

Mesoscale Convective System: een groot buiencomplex van honderden km, vaak 's nachts, met lange perioden onweer en regen.

De draaiende updraft van een supercel, een paar km breed. Op velocity te zien als couplet.

Het rolletje.

De Europese site waarop de nationale weerdiensten hun officiële waarschuwingen samen tonen, in dezelfde kleuren. Onze kaart met waarschuwingen per land komt daarvandaan.

CAPE van een luchtbel met de gemiddelde eigenschappen van de onderste 100 hPa (mixed layer). De betrouwbaarste maat overdag.

CAPE van de meest instabiele luchtbel in de onderste lagen (most unstable). Belangrijk bij onweer dat op hoogte ontstaat, zoals 's nachts.

's Nachts kijk je naar MU, niet naar SB.

Een cluster van buien waarin steeds nieuwe cellen ontstaan op de uitstroom van de oude.

De hoogste snelheid die een radar zonder vouw kan meten. Daarboven: aliasing.

Een bult die boven het aambeeld uitsteekt: de updraft is zo sterk dat hij door de tropopauze schiet. Teken van een krachtige bui.

Als iets te klein is voor de vakjes van een model (zoals een bui in een grof model), rekent het model het niet uit maar schat het: hoeveel buien zouden er gemiddeld in dit vakje zijn?

Uitrekenen kan pas vanaf zo'n 4 km; daarboven is het schatten.

Een bui bij veel CAPE en weinig schering: schiet omhoog en stort binnen een uur in op zijn eigen regen.

Het kastje onder een weerballon dat temperatuur, vocht en (via GPS) de wind meet en doorstuurt. Twee keer per dag, om 00 en 12 UTC.

Een rode flits van een paar milliseconden op 50 tot 90 km hoogte boven een groot onweerscomplex, vlak na een sterke positieve bliksem.

Boven rood, onder blauw.

Hoe groot de vakjes van een weermodel zijn, bijvoorbeeld 2 km of 25 km. Een model ziet iets pas goed als het een paar vakjes breed is.

De vijf-vakjesregel.

Rear Flank Downdraft: koude lucht die achter de mesocycloon naar beneden stort en om de wall cloud wikkelt. Kan een tornado aanzetten en in regen verbergen.

Draait de wind warm en hard uit het westen? Afstand.

Steeds de nieuwste modelrun geloven en meespringen met elke verandering, terwijl die sprongen vaak toeval zijn.

Kijk naar de film, niet naar de foto.

CAPE van een luchtbel vanaf de grond (surface based).

Samengestelde index uit CAPE, helicity en schering. Boven 1: gunstig voor supercellen. Een hulpkaart, geen voorspelling.

Rafelige, losse wolkflarden onder de basis die snel en rommelig bewegen. Ongevaarlijk, maar vaak verward met een wall cloud.

Wigvormige wolk aan de voorkant van een bui of buienlijn, op het windstotenfront. Rolt om een liggende as.

Het diagram waarop een sounding wordt getekend: druk van onder naar boven, temperatuurlijnen schuin (skew).

Lees schuin.

Het verticale profiel van temperatuur, dauwpunt en wind, gemeten door een weerballon of uit een model.

Een lange lijn van buien, vaak langs een koufront of uitstroomgrens, met harde windstoten aan de voorkant.

Samengestelde index voor sterke tornado's uit CAPE, schering 0-1 km, helicity en wolkenbasis. Boven 1: verhoogd.

Een smalle band met heel harde wind op zo'n 9 tot 12 km hoogte, langs de grens tussen koude en warme lucht.

De wind op 3 tot 10 km die een bui of orkaan meevoert.

De kurk in de rivier.

Een bui met een draaiende updraft (mesocycloon). Kan uren leven en geeft grote hagel, zware windstoten en soms tornado's.

Verzamelnaam voor de korte lichtverschijnselen boven onweersbuien: sprites, halo's, elves en (gigantic) jets.

Een draaiende luchtkolom van de bui tot de grond. Een trechter die de grond niet raakt, heet een trechterwolk (funnel).

Wat de lucht het eerste duwtje omhoog geeft: een front, een convergentielijn, een berghelling, of de zon die de grond opwarmt.

Een uitstulping van lage druk of lage hoogte op de kaart. Aan de voorkant stijgt lucht op: daar ontstaan vaak buien.

Het front ligt in de punt van de V.

De opstijgende luchtstroom in een bui.

De wereldtijd die meteorologen gebruiken, zonder zomertijd.

Zomer min twee, winter min één.

Koude lucht die uit een bui naar beneden stort en over de grond uitwaaiert, soms met meer dan 100 km/u.

Een emmer water op de stoep: alles waait plat in rechte lijnen.

Radarproduct dat laat zien hoe snel neerslag naar de radar toe (groen) of ervan af (rood) beweegt.

Rood Rent weg, Groen Gaat naar je toe.

Maten voor warmte en vocht samen. Daarmee zie je luchtsoorten en fronten zuiver, los van dag en nacht.

Een verlaagd stuk wolk onder de regenvrije basis van een supercel, waar de updraft lucht aanzuigt. Draait hij, let dan op.

Drie vragen: draait het, blijft het hangen, zit het aan de droge achterkant?

De warme kolom lucht in het midden van een orkaan, verwarmd door condensatie. Daardoor is de druk aan de grond zo laag.

Een tornado-achtige draaiing boven water, vaak zonder supercel: koude lucht boven warm water, op een convergentielijn.

Met de wind in je rug ligt de lage druk links van je (op het noordelijk halfrond). De wind waait langs de isobaren.

Rug naar de wind, lage druk links.

Verschil in wind (kracht of richting) tussen twee hoogtes, meestal tussen de grond en 6 km. Bepaalt of buien zich kunnen organiseren.

Schering is het stuur.