Hoe ontstaat onweer?
Voor een onweersbui zijn drie dingen nodig. Vocht in de onderste kilometers van de atmosfeer, instabiliteit: lucht die, eenmaal opgetild, warmer blijft dan haar omgeving en vanzelf verder stijgt, en een trigger die de lucht het eerste zetje geeft, zoals een front, een convergentielijn of opwarming door de zon.
Is aan alle drie voldaan, dan groeit een stapelwolk uit tot een cumulonimbus. Zo'n bui doorloopt een vaste levensloop: groei, volwassen fase en verval. Meestal duurt dat zo'n half uur tot een uur. Bekijk de levensloop van een onweersbui stap voor stap.
Van gewone bui tot supercell
Wat voor bui er ontstaat, hangt vooral af van de windschering: hoe de wind met de hoogte verandert in richting en snelheid. Met weinig schering regent een bui in haar eigen opstijgende luchtstroom (de updraft) en valt ze snel weer uiteen. Met meer schering scheiden opstijgende en dalende lucht zich van elkaar, en kunnen buien zich organiseren tot groepen of buienlijnen.
Bij sterke schering kan de updraft gaan roteren. Zo'n bui met een draaiende updraft, de mesocycloon, heet een supercell. Supercells leven vaak uren in plaats van minuten en geven de meeste kans op grote hagel, zware windstoten en tornado's. Ook in Nederland en België komen ze elk jaar voor, vooral in de late lente en zomer. Probeer zelf hoe windschering het type bui bepaalt.
De anatomie van een supercell
In onze reeks De anatomie van… lopen we een supercell van onder naar boven door, in de volgorde waarin je hem leert lezen. De inflow voedt de bui met warme, vochtige lucht, de updraft bouwt hem op, de downdraft brengt neerslag en koude lucht omlaag. Onder de roterende mesocycloon kan een wall cloud hangen; op radar verraadt de hook echo de rotatie, en de rear flank downdraft speelt een sleutelrol bij het ontstaan van een tornado. De artikelen staan hieronder in leesvolgorde. Of klik door de supercell zelf.
Wolken herkennen bij onweer
Een donkere, lage wolk aan de voorkant van een bui is niet altijd een wall cloud. Een shelf cloud ligt als een richel aan de voorkant van uitstromende koude lucht, een rolwolk zweeft los voor de bui uit, en een wall cloud hangt als een verlaagd blok onder de updraft en draait vaak. Het verschil zegt veel over wat de bui doet. Zo houd je ze uit elkaar.
Hagel, windstoten en tornado's
Het gevaar van onweer zit niet alleen in de bliksem. Hagel groeit in krachtige updrafts, waar hagelstenen lang in de bui blijven rondgaan voordat ze vallen. Zware windstoten ontstaan waar koude lucht met kracht uit de bui omlaag stort en over de grond uitwaaiert (een downburst). En onder een supercell, of soms aan een buienlijn, kan een tornado ontstaan: een roterende luchtkolom van de wolk tot de grond. In Nederland zijn de meeste tornado's zwak en kortdurend, maar ze komen vaker voor dan veel mensen denken.
Zo volgen wij het
Voor een onweersdag kijken we naar de modellen op onze weerkaart (instabiliteit, windschering, gesimuleerde radar en hagel) en schrijven we een outlook. Tijdens de dag volgen we de officiële waarschuwingen en de radar, en wat we onderweg zien, leggen we vast in ons logboek. Weolyse is een onafhankelijk team en geen officiële weerdienst: volg bij gevaarlijk weer altijd de waarschuwingen van de nationale weerdienst.
