Volg en voorspel een echte orkaan
Vier rondes: waar is hij over 48 uur?
Volg en voorspel een echte orkaan
Een echte orkaan, maar zonder naam of datum. Bekijk de stroming op 500 hPa, het zeewater en de schering, en zet je pin waar hij over 48 uur is. Daarna de echte baan, en waarom hij die kant op ging.
Beweeg over de kaart: je ziet de waarde, en bij de stroming hoe ver die een orkaan in 48 uur meeneemt.
Het orkaancentrum (NHC) zit 48 uur vooruit gemiddeld zo'n 100 km naast de echte plek. Binnen 150 km is dus heel goed.
De orkaan trok snel naar het westen-noordwesten. Waarom die kant op?
- Waarom? Een orkaan heeft geen eigen motor om te reizen. Hij wordt meegevoerd door de wind om hem heen, vooral de wind op 3 tot 10 km hoogte: de stuurstroom. Net als een kurk in een rivier.
- Waarom? Ten noorden van de orkaan ligt een groot hogedrukgebied: het Azorenhoog (in het westen ook Bermudahoog genoemd). Op de 500 hPa-kaart zie je dat als een grote boog van hoge lijnen, met de 588-lijn als rand.
-
Waarom?
De wind waait langs die lijnen, niet dwars erover. Rond een hoog draait hij op het noordelijk halfrond met de klok mee: aan de zuidkant van het hoog waait het dus van oost naar west.
Basis: Waarom de wind langs de lijnen waait
Lucht wil van hoge naar lage druk. Maar zodra hij beweegt, buigt het Corioliseffect hem naar rechts af. Dat gaat door tot de duw naar de lage druk en de afbuiging elkaar precies opheffen: dan stroomt de lucht langs de lijnen, met de lage druk links van je als je de wind in je rug hebt. Dat is de regel van Buys Ballot. Hoe dichter de lijnen, hoe harder het waait.
- Waarom? De orkaan zit aan die zuidkant en drijft mee naar het westen. Omdat de lijnen daar wat naar het noorden oplopen, gaat hij westnoordwest.
De orkaan ging veel langzamer, nog steeds naar het westnoordwesten. Waarom?
-
Waarom?
Hoe dichter de lijnen op de 500 hPa-kaart bij elkaar liggen, hoe harder de stuurstroom waait.
Basis: Lucht stroomt van hoge naar lage druk
Waar de druk hoger is, duwt de lucht harder. Daarom stroomt lucht van hoge naar lage druk, en hoe groter het verschil op een korte afstand, hoe harder het waait.
- Waarom? De orkaan nadert de westkant van het hoog. Daar liggen de lijnen verder uit elkaar, en draait de stroming van oost naar zuid en daarna naar noord.
- Waarom? In dat overgangsgebied is de stuurstroom zwak: de kurk komt in stilstaand water. De orkaan kruipt, en ook de modellen twijfelen welke kant hij op gaat.
- Waarom? Daarom groeit de onzekerheid juist nu: een kleine verschuiving van het hoog of van een trog in het westen maakt honderden kilometers verschil.
De orkaan boog af naar het noorden en versnelde. Waarom?
- Waarom? Vanuit het westen nadert een trog: een gebied met lage lijnen op de 500 hPa-kaart, waar koude lucht naar het zuiden zakt.
-
Waarom?
Tussen het hoog in het oosten en de trog in het westen waait de wind langs de lijnen van zuid naar noord.
Basis: Waarom de wind langs de lijnen waait
Lucht wil van hoge naar lage druk. Maar zodra hij beweegt, buigt het Corioliseffect hem naar rechts af. Dat gaat door tot de duw naar de lage druk en de afbuiging elkaar precies opheffen: dan stroomt de lucht langs de lijnen, met de lage druk links van je als je de wind in je rug hebt. Dat is de regel van Buys Ballot. Hoe dichter de lijnen, hoe harder het waait.
- Waarom? De orkaan zit in die geul tussen hoog en trog en wordt naar het noorden gestuurd. Dat heet afbuigen (recurvature): de meeste Atlantische orkanen die niet aan land gaan, doen dit.
- Waarom? Hoe verder naar het noorden, hoe harder de westenwinden van de straalstroom. Daarom versnelt hij en gaat hij steeds meer naar het noordoosten.
Hij werd een ex-orkaan en kwam aan land in Canada. Waarom veranderde hij?
-
Waarom?
Ten noorden van de Golfstroom is het zeewater kouder dan 26,5 °C: de brandstof van de orkaan raakt op.
Basis: Verdampen kost warmte, condenseren geeft warmte
Om water te laten verdampen is energie nodig; die wordt uit de omgeving gehaald. Daarom heb je het koud als je nat uit zee komt. Die energie zit daarna "verstopt" in de waterdamp. Condenseert de damp weer tot druppels, dan komt precies diezelfde energie vrij als warmte.
- Waarom? Hij komt bij de trog, waar koude en warme lucht naast elkaar liggen. Hij gaat zijn energie halen uit dat temperatuurverschil, net als onze herfststormen, en krijgt fronten.
- Waarom? Zijn windveld wordt groter: de harde wind zit niet meer vlak rond een oog, maar over een groot gebied. Daarom is een ex-orkaan nog steeds een flinke storm.
Dit was orkaan Lee, september 2023. Hij ging in 24 uur van 75 naar 145 knopen, verzwakte daarna door schering, kroop langs de westkant van het Azorenhoog, boog af naar het noorden en kwam op 16 september als ex-orkaan aan land in Nova Scotia (Canada).
Kaarten: ERA5, Copernicus Climate Change Service (ECMWF), CC BY 4.0, bewerkt door Weolyse. Baan: HURDAT2, NOAA National Hurricane Center. Land: Natural Earth.