Waarschuwingen begrijpen
Code geel, oranje en rood, ESTOFEX en onze outlook: wat zegt het, en wat doe je ermee?
Waarschuwingen begrijpen
Wat betekenen code geel, oranje en rood van het KNMI en het KMI, en waarom tellen de gevolgen mee? Speel middagen met buien af in een provincie met code geel, zie wat een ESTOFEX-kans echt zegt, en leer de outlook van Weolyse lezen naast de officiële codes.
Gevaarlijk weer is mogelijk, vaak plaatselijk. Let op, zeker onderweg en buiten.
KMI Onweer: plaatselijk kans op onweer met veel regen, hagel of harde windstoten. Hier en daar overlast of schade.
Volg de radar, plan buitenactiviteiten met een uitweg, zet losse spullen vast.
Grote kans op gevaarlijk weer met schade, letsel of veel overlast.
KMI Onweer: verspreid kans op zwaar onweer, met overlast op verschillende plaatsen.
Pas je plannen aan, ga niet onnodig de weg op, en weet waar je kunt schuilen.
Weeralarm: zeer gevaarlijk weer dat het hele land of een groot gebied kan ontwrichten.
KMI Onweer: grote kans op zwaar onweer, met waarschijnlijk overlast op veel plaatsen.
Volg de aanwijzingen van de overheid. Blijf binnen als dat gevraagd wordt.
Kans × gevolgen
Vereenvoudigd: zo denken veel weerdiensten. Het KNMI en het KMI hebben geen vaste tabel die je zelf kunt invullen; de meteoroloog weegt het af, en bij het KNMI gebeurt dat bij oranje en rood samen met partners zoals Rijkswaterstaat en de veiligheidsregio's.
Klik op een vakje: hoe groot is de kans, en hoe erg zijn de gevolgen als het gebeurt?
Zelfde storm, andere code
Waarom doet dezelfde wind in juni meer schade dan in november?
- Waarom? In november zijn de meeste bladeren gevallen. Een kale boom laat de wind tussen zijn takken door.
- Waarom? In juni zit de boom vol blad: al die bladeren samen werken als een groot zeil dat de wind vangt.
-
Waarom?
De duw van de wind hangt af van hoe groot het zeil is, en groeit heel snel met de windsnelheid.
Basis: Twee keer zo hard waaien = vier keer zo hard duwen
Wind is bewegende lucht, en bewegende lucht heeft vaart. Waait het twee keer zo hard, dan botsen er per seconde twee keer zo veel luchtdeeltjes tegen een boom, en elk deeltje botst ook nog twee keer zo hard. Samen: vier keer zo veel duw. En hoe groter het oppervlak (een zeil, een boom vol blad), hoe meer deeltjes er botsen. Voel het zelf: steek je hand uit het autoraam bij 50 en bij 100 km/u.
- Waarom? Een grotere duw op de kroon betekent een grotere hefboom aan de stam en de wortels: takken breken, bomen waaien om. En er zijn in de zomer meer mensen buiten.
- Waarom? Daarom kijken weerdiensten niet alleen naar het getal (90 km/u), maar ook naar wat het doet: de gevolgen, of de impact.
Wanneer komt welke kleur?
Zo doet het KMI het: ten vroegste zoveel uur van tevoren. Het KNMI geeft codes ook tot 48 uur vooruit. Is het onzeker, dan komt een kleur later, of wordt hij bijgesteld.
Waarom komt code geel al twee dagen vooruit, maar code rood pas op het laatst?
- Waarom? Een weermodel begint met de metingen van nu, en die zijn nooit perfect: er zit tussen de stations en ballonnen steeds een stukje lucht dat niemand gemeten heeft.
-
Waarom?
Die kleine fouten groeien met de tijd. Na twee dagen weet je vaak wel dát er iets gebeurt, maar nog niet precies waar en hoe zwaar.
Basis: Chaos: het vlindereffect
Sommige systemen versterken kleine verschillen. Een knikker boven op een heuvel: een duwtje van een millimeter bepaalt aan welke kant hij naar beneden rolt. De atmosfeer zit vol van zulke punten. De meteoroloog Edward Lorenz ontdekte in 1963 dat een afronding in de derde decimaal zijn hele berekening na een tijdje veranderde: het vlindereffect.
- Waarom? Voor "let op" (geel) is dat genoeg. Rood betekent dat scholen dichtgaan, evenementen worden afgelast en mensen binnen moeten blijven: dat kost veel, en als het steeds voor niets is, luistert niemand meer.
- Waarom? Dus wacht een weerdienst met de zwaarste kleur tot de verwachting zeker genoeg is. Bij het KMI: geel ten vroegste 48 uur van tevoren, oranje 24 uur, rood 12 uur.
Waarom groeien kleine fouten in een weerverwachting zo hard?
- Waarom? In de atmosfeer hangt alles aan elkaar: een iets warmere plek laat lucht iets eerder stijgen, dat verandert de wind, en die wind verplaatst weer warmte en vocht.
-
Waarom?
Zo duwt een klein verschil een ander klein verschil aan, steeds een beetje groter. Een bui die net wel of net niet ontstaat, verandert de lucht eromheen voor uren.
Basis: Chaos: het vlindereffect
Sommige systemen versterken kleine verschillen. Een knikker boven op een heuvel: een duwtje van een millimeter bepaalt aan welke kant hij naar beneden rolt. De atmosfeer zit vol van zulke punten. De meteoroloog Edward Lorenz ontdekte in 1963 dat een afronding in de derde decimaal zijn hele berekening na een tijdje veranderde: het vlindereffect.
- Waarom? Daarom draaien weerdiensten een pluim: hetzelfde model vijftig keer met een iets andere start. Liggen de lijnen dicht bij elkaar, dan is het zeker; waaieren ze uit, dan niet.
Jij woont in het dorp met de gele ster. Speel een middag af en kijk welke dorpen een bui krijgen.
Waarom kan een weerdienst niet zeggen welk dorp de onweersbui krijgt?
-
Waarom?
Een onweersbui is maar een paar kilometer breed. Hij ontstaat waar een bel warme lucht als eerste omhoog schiet.
Basis: Luchtdruk is het gewicht van de lucht boven je
Boven elke plek staat een kolom lucht tot de ruimte; het gewicht daarvan is de luchtdruk. Warme lucht is lichter: de deeltjes bewegen sneller en staan verder uit elkaar. Een warme kolom weegt dus minder en geeft onderin een lagere luchtdruk.
- Waarom? Waar dat is, hangt af van kleine dingen: een akker die net wat warmer is, een lijn waar de wind samenkomt, de koude uitstroom van een eerdere bui.
-
Waarom?
Een weermodel rekent met vakjes van twee tot tien kilometer: zulke kleine dingen ziet hij maar half. En een kleine fout aan het begin groeit snel uit tot een bui op een heel andere plek.
Basis: Chaos: het vlindereffect
Sommige systemen versterken kleine verschillen. Een knikker boven op een heuvel: een duwtje van een millimeter bepaalt aan welke kant hij naar beneden rolt. De atmosfeer zit vol van zulke punten. De meteoroloog Edward Lorenz ontdekte in 1963 dat een afronding in de derde decimaal zijn hele berekening na een tijdje veranderde: het vlindereffect.
- Waarom? Daarom waarschuwen ze voor een hele provincie: daar is het zeker genoeg. Waar de bui precies valt, zie je pas als hij er is: op de radar, een half uur tot een uur vooruit.
Wat moet ik doen?
- Geel, oranje, rood, per provincie of gebied.
- Weegt kans én gevolgen; bij oranje en rood met de overheid.
- Ook bij ons op de kaart: waarschuwingen per land (via MeteoAlarm).
- In Duitsland vier stappen, met paars als zwaarste.
Hoe groot is de kans?
- Vrijwillige meteorologen, heel Europa, alleen onweer. Niet elke dag een verwachting.
- Level 1, 2, 3: de kans op zwaar onweer binnen 40 km van een plek.
- Zwaar = hagel van 2 cm of meer, windstoten van 90 km/u of meer, of een tornado.
Wat kun je verwachten?
- Van ons team, voor onweer, regen, storm en sneeuw.
- Zes niveaus van Minimaal tot Extreem, met de gevaren en uitleg erbij.
- Een verwachting, geen officiële waarschuwing. Naar de verwachting
ESTOFEX: wat betekent een kans?
zwaar onweer binnen 40 km extreem zwaar niets zwaars
De niveaus van de Weolyse-outlook (onweer)
Waarom zijn er drie soorten kaarten, en niet één?
- Waarom? De nationale weerdienst (KNMI, KMI) moet zeggen wat mensen moeten doen. Daarom weegt hij de gevolgen mee, en overlegt hij bij oranje en rood met de overheid.
- Waarom? ESTOFEX zegt hoe groot de kans is op zwaar onweer, voor heel Europa met dezelfde regels. Handig om landen te vergelijken, maar zonder advies wat je moet doen.
- Waarom? De outlook van Weolyse zegt wat je kunt verwachten: hoe zwaar, hoeveel buien, welke gevaren, met uitleg erbij. Een verwachting van ons team, geen officiële waarschuwing.
- Waarom? Ze beantwoorden dus drie verschillende vragen. Kijk naar alle drie, maar laat je gedrag afhangen van de officiële code.